(Leğen-bakraç-maşrapa)
Son günlerde sosyal medyada, kapak sözler, hayata dair sözler, anlamlı sözler adı altında çok söylenen “Banyoda taburesine oturmadan önce su döken nesiliz biz” sözü üzerine bu haftaki yazımı karalamaya başladım. Çocukluğum da köyde olsun (İncemeydan) ilçemde olsun (Erfelek) evimizde banyo düzeni yoktu. Banyo ihtiyacımızı görmek için bu günkü materyaller yerinde o günkü materyaller vardı.
Önce yıkanacağımız yani banyo yapacağımız odada soba yahut kuzine yakılır kapı kapanır (Özellikle kış günleri oda ısısı kaçmasın diyerek) Sobanın üzerinde güğüm kaynar, odanın uygun yerine leğen konur, yanında bakraç ve su dökülmesi için maşrapa veya tas yerini alır. Leğen bir örtünün üzerine konur ya da leğenin etrafına su sıçramaması için üzerimizden çıkan kirli elbiseler konurdu.
Bu materyallerin arasında en önemlisi de kalıp sabundur. Sanırım o günlerde markasızdı. Sonra hacı Şakir ve Alemdar markaları hatırlıyorum. Ben genelde suyun sıcaklığından yakınırdım. Bir de gözüme kaçan sabunlu su yüzünden. Kesenin yerine annem ellerini kullanır fenada kir çıkmazdı. Sabunluk görevini de komşu bakkalımız Bodrum’dan getirip sattığı hakiki “Sünger”le yapardı. Belki de şimdiki çocuklar görmemişlerdir. Bu ara komşu bakkal dediğim aile dostumuz Kara Mehmet lakaplı Mehmet ÖZKAN dedeydi. Nurlar içinde yatsın.
Yıkanırken çok mızmızlık yapardım. Suyun sıcaklık ayarıyla uğraşır “yok sıcak, yok soğuk” diyerek. Arada bir “yandım” diye çıkardığım sesin karşılığı başıma maşrapa veya tasla kafaya vurulurdu. İşi uzatırsam kafaya vurulan tas sayısı da çoğalırdı. Şimdiki gibi plastik değildi leğenler. Neredeyse teneke gibi ince alüminyum leğenlerdi. Başta yazmayı unuttum geleneksel yıkanma günümüz Pazar akşamı olurdu. Kurulayıp yatağa yatırırdı annem.
Günümüzün küveti leğende yalnız çocuklar yıkanmaz büyüklerimiz de kullanırlardı başka alan olmadığından. Bakraçtan boşaltılan suyla sabunlanan çocukların suyu temizlendikçe beyazlarda ki; rakı beyazına geldiğinde oturan çocuk ayağa kaldırılır ve durulanır. Daha sonra havluyla güzel kurulanır. Annem “bak mis gibi oldun” sözüyle yıkanma eylemi sona ermiş olurdu.
Leğen- maşrapa-bakraç üçlüsü unutulur gibi değildir. Şimdi mi? Banyolar son sistem materyallerle donatılmış. Saunalar, Türk hamamları, Spa merkezleri son günlerdeki tuz havuzları yıkanmak için günümüzde yerlerini aldılar. (Türk hamamları eskiden de vardı ama benim çocukluğumun geçtiği Erfelek ilçemizde olmadığından ekledim.) Bunlar leğen-maşrapa-bakraç tadını artık yaşayamayacağımızı bildiğim için o kültür başkaydı… Bu yazı da nereden çıktı derseniz?
Bugün açıklanan, tüm emeklilerin bu yılda da açlığa, sefalete ve Cumhurbaşkanının lütfuna mahkûm edilen emekli aylığı artışları gibi işlerle uğraşmaktansa…
Sevgi İle Kalın